و در احاديث است كه « نشستن در مسجد براى انتظار نماز ، عبادت است » « 1 » . بالجمله ، آنها كه عبادت حق و مناجات محبوب مطلق و مكالمهء با مالك الملوك را تكليف نمىدانستند و سربار خود نمىپنداشتند ، اگر از اهل حبّ و عشق بودند ، لذّت مناجات حقّ و اشتياق ملاقات محبوب را با ملك هستى بدل نمىكردند و با حق و عبادت او عشق‌بازى مىنمودند ، و اگر از اهل ايمان بودند ، مىدانستند كه حيات عالم آخرت و سرمايهء زندگانى آن نشئه به عبادت حق است ، و بهشت جسمانى و حور و قصور آن ، صور اعمال انسانى است : فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَيْراً يَرَهُ * وَ مَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ « 2 » . پس از آن‌كه انسان ايمان به نتايج اعمال و اهمّيت آن آورد ، البتّه از اوقات آن مراقبت مىكند ؛ و ما پيش از اين بيان كرديم « 3 » كه يكى از اسرار بزرگ عبادات ، آن است كه هر يك را در قلب تأثير و صورتى است كه آن را نورانى كند ، و جنبهء مُلك را خاضع پيش حضرت ملكوت نمايد ، و حالت انقياد كامل از براى جنود نفس نسبت به روحانيت پيدا شود ، و ارادهء نفس مستقل گردد ، و هر يك اين امور از مهمّات است كه در عوالم غيبيه تأثيرها دارد ؛ و صورت غيبى بعض از آنها بهشت صفات است كه از بهشت اعمال بالاتر است ، و اين نتايج بر اعمال و خصوصاً بر نماز ، كه خير اعمال است ، مترتّب نشود مگر آن‌كه انسان آنها را از روى تفكّر و تدبّر و حضور قلب آورد .

--> ( 1 ) - بحار الأنوار ، ج 80 ، ص 380 ، حديث 47 ؛ وسائل الشيعة ، ج 4 ، ص 116 ، « كتاب الصلاة » ، « أبواب المواقيت » ، باب 2 ، حديث 4 . ( 2 ) - « پس هر كس به سنگينى ذرّه‌اى خير انجام دهد آن را مىبيند ؛ و هر كس به سنگينى ذرّه‌اى شرّ انجام دهد آن را خواهد ديد » . ( الزلزلة ( 99 ) : 7 - 8 ) ( 3 ) - ر . ك : صفحه 33 .